बुसान फिल्म फेस्टिभलमा बालविवाहविरुद्ध १४ वर्षीया मुनाको संघर्षको कथा ‘चुम्पा’

पढाइ पूरा गरेर आफ्नै भविष्य बनाउने सपना देखेकी १४ वर्षीया मुनालाई परिवार र समाजले विवाहका लागि तयार पार्छ। त्यही किशोरीको शिक्षा, स्वतन्त्रता र बालविवाहविरुद्धको संघर्ष बोकेको नेपाली लघु चलचित्र ‘चुम्पा : अ डल अन्डर द बास्केट’ अब दक्षिण कोरियाको प्रतिष्ठित ३१औँ बुसान अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभलमा वर्ल्ड प्रिमियर हुने भएको छ।

राजेश प्रसाद खत्रीको लेखन तथा निर्देशनमा बनेको चलचित्र फेस्टिभलको ‘एसियन सर्ट कम्पिटिसन’अन्तर्गत ‘वाइड एङ्गल सेक्सन’मा आधिकारिक रूपमा छनोट भएको हो।

नेपालको दुर्गम ग्रामीण परिवेशमा आधारित ‘चुम्पा’ले अझै कायम रहेको बालविवाह र त्यसले किशोरीको शिक्षा, स्वतन्त्रता तथा भविष्यमा पार्ने असरलाई केन्द्रमा राखेको छ।

चलचित्रकी मुख्य पात्र मुना १४ वर्षीया प्रतिभाशाली किशोरी हुन्। कक्षा ८ मा अध्ययनरत उनी पढाइ पूरा गरेर स्वतन्त्र जीवन जिउने सपना देख्छिन्। तर परिवार र समुदायमा गहिरो जरा गाडेको परम्परागत सोचले उनको जीवन अर्कै दिशातर्फ मोडिदिन्छ।

मुनालाई जबर्जस्ती विवाहका लागि तयार पारिन्छ। विवाहकै दिन आफ्नो पढाइ र भविष्य जोगाउने अन्तिम प्रयासमा उनी शिक्षिकाको घर पुगेर सहयोग माग्छिन्। तर गाउँलेहरूले उनलाई त्यहाँबाट निकालेर फेरि विवाहको प्रक्रियामा फर्काउँछन्।

मुनाको यही संघर्षमार्फत चलचित्रले एउटा किशोरीको व्यक्तिगत पीडामात्र होइन, ग्रामीण नेपाली समाजमा महिलामाथि पर्ने सामाजिक दबाब, शिक्षामा पहुँचको चुनौती र परम्पराका नाममा हुने लैङ्गिक विभेदलाई पनि उजागर गर्छ।

‘चुम्पा’ पुतलीभित्रको प्रतीक

चलचित्रमा ‘चुम्पा’ नामको परम्परागत पुतलीलाई विशेष प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले दबिएका तथा हराएका आवाजसँगै महिला प्रतिरोधलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।

निर्माण पक्षका अनुसार चलचित्रलाई सकेसम्म यथार्थपरक बनाउन प्राकृतिक प्रकाश, वास्तविक लोकेसन र न्यून उपकरण प्रयोग गरिएको छ। यही शैलीले ग्रामीण परिवेश र पात्रहरूको अनुभवलाई कच्चा तथा स्वाभाविक रूपमा पर्दामा उतारेको छ।

चलचित्रमा कबिता बुढाले मुनाको भूमिका निर्वाह गरेकी छन्। बिनिता थापा मगर र मीरा खड्का शिक्षिकाको भूमिकामा छन् भने दिपेश मल्लले बेहुलाको भूमिका निभाएका छन्।

करिब २० मिनेट लामो यो चलचित्र खस भाषामा छायांकन गरिएको हो। यसको छायांकन पश्चिम-उत्तर नेपालको ग्रामीण क्षेत्रमा गरिएको छ।

राजेश प्रसाद खत्रीको अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म यात्रा

‘चुम्पा’का लेखक तथा निर्देशक राजेश प्रसाद खत्री प्राथमिक विद्यालयका शिक्षक हुन्, जो स्वअध्ययनमार्फत फिल्म निर्माणमा आएका हुन्।

उनको पहिलो लघु चलचित्र ‘अ क्युरियस गर्ल’ले सन् २०१८ मा बर्लिनाले इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभलको ‘जेनेरेसन केप्लस’ विधामा ‘बेस्ट फिल्म’ अवार्ड जितेको थियो।

त्यसपछि बनेको उनको दोस्रो चलचित्र ‘अ स्केरक्रो’ले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गर्नुका साथै बुसान इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभलमा समेत प्रिमियर गरेको थियो।

पिक्चर फ्रेम र फ्लिकर आर्ट्सको सहकार्य

‘चुम्पा : अ डल अन्डर द बास्केट’ पिक्चर फ्रेम र फ्लिकर आर्ट्स इन्टरटेनमेन्टको सहकार्यमा निर्माण भएको हो।

चलचित्रका निर्माता केदार भुसाल, क्रिएटिभ प्रोड्युसर दिनेश राउत तथा कार्यकारी निर्माता एवं प्रोडक्सन डिजाइनर रामलाल खड्का हुन्।

छायांकन शरद महतो, सम्पादन पासाङ दावा शेर्पा र किरण श्रेष्ठ, लोकेसन साउन्ड तथा साउन्ड डिजाइन विपिन स्थापित, कलर ग्रेडिङ दिपेश चौधरी तथा संगीत सरुन मनन्धर र सबिन महर्जनको रहेको छ।

पिक्चर फ्रेम र फ्लिकर आर्ट्स इन्टरटेनमेन्ट नेपालका स्वतन्त्र चलचित्र निर्माण कम्पनी हुन्। यी कम्पनीले लघु चलचित्र, कथानक चलचित्र र वृत्तचित्रमार्फत विशिष्ट नेपाली कथाहरू प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।

यसअघि यी दुई कम्पनीले निर्माण गरेको चलचित्र **‘रिहाना’**ले सन् २०२५ को बुसान इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभलमा वर्ल्ड प्रिमियर गरेको थियो।

बालविवाह, महिला अधिकार, ग्रामीण जीवन र शिक्षाको महत्त्वलाई एउटै किशोरीको संघर्षसँग जोडेको ‘चुम्पा’ अब बुसानको अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमार्फत नेपाली ग्रामीण समाजका दबिएका आवाज विश्व दर्शकमाझ पुर्‍याउँदैछ।